Đọc bài này để hiểu hơn về bản chất cổ phiếu VCB
Khi nhắc đến Vietcombank (VCB), hình ảnh hiện lên là một “anh cả” vững chắc, biểu tượng của sự ổn định trong hệ thống tài chính Việt Nam.
Tuy nhiên, đằng sau vẻ ngoài đáng tin cậy này là một bộ DNA chiến lược cốt lõi: “quan điểm điều hành chuẩn mực và cẩn trọng”. Chính DNA này là chìa khóa để giải mã bức tranh phức tạp và đầy nghịch lý của Vietcombank. Nó không chỉ tạo nên những pháo đài bất khả xâm phạm mà còn là nguyên nhân của những sức ì đang kìm hãm cỗ máy tăng trưởng.
1. “Gã khổng lồ” đang chậm lại?
Nghịch lý đầu tiên là dù Vietcombank vẫn giữ ngôi vương trên nhiều phương diện. Dẫn đầu về quy mô lợi nhuận từ năm 2018, tiền gửi không kỳ hạn và chất lượng tài sản. Các chỉ số hiệu suất lại đang suy giảm rõ rệt. Đây không chỉ là phản ứng với chu kỳ kinh tế, mà là hệ quả trực tiếp từ chiến lược ưu tiên sự ổn định hơn là tăng trưởng đột phá.
Các số liệu đã nói lên điều đó:
Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROAE)… (đo lường hiệu quả sử dụng vốn của cổ đông) đã giảm từ mức đỉnh 24,4% năm 2022 xuống 18,7% năm 2024 và dự phóng còn 17,8% vào năm 2025.
Tăng trưởng lợi nhuận sau thuế… (tốc độ gia tăng lợi nhuận ròng) đã chậm lại đáng kể, chỉ đạt 10% trong năm 2023 và vỏn vẹn 2% vào năm 2024.
Định giá P/B… (cách thị trường định giá cổ phiếu so với giá trị sổ sách) của cổ phiếu cũng giảm mạnh từ mức 4,1 lần vào đầu năm 2022 xuống chỉ còn 2,5 lần.
Đây là một lời nhắc nhở đanh thép rằng ngay cả một ngân hàng đầu ngành cũng không thể miễn nhiễm với những thách thức chung, và vị thế dẫn đầu không đồng nghĩa với động lực tăng trưởng vĩnh viễn, đặc biệt khi sự thận trọng được đặt lên hàng đầu.
2. Vua chi phí rẻ, nhưng cái giá của vai trò điều phối nền kinh tế
Nghịch lý lớn nhất trong hoạt động của Vietcombank nằm ở chính lợi thế cốt lõi của họ: chi phí vốn. Ngân hàng sở hữu một “lợi thế tuyệt đối trong ngành về chi phí vốn thấp” nhờ quy mô tiền gửi không kỳ hạn (CASA) khổng lồ. Về lý thuyết, điều này phải mang lại biên lãi ròng (NIM) vượt trội.
Thế nhưng, sự thật lại hoàn toàn khác: NIM của VCB không phải cao nhất ngành và đã giảm mạnh từ đỉnh 3,4% năm 2022 xuống còn 2,72% (tính đến giữa năm 2025) và dự phóng cả năm 2025 là 2,79% — mức thấp nhất kể từ năm 2018. Nguyên nhân sâu xa chính là sự biểu hiện của DNA thận trọng trong vai trò một ngân hàng quốc doanh: phải tiên phong hỗ trợ nền kinh tế, thường xuyên giảm lãi suất cho vay theo định hướng của Chính phủ.
Các yếu tố này phản ánh (1) vai trò đặc thù của một ngân hàng quốc doanh trong việc hỗ trợ nền kinh tế và điều tiết lãi suất thị trường nhờ sự hỗ trợ về thanh khoản từ NHNN, (2) chiến lược tăng trưởng tín dụng có kiểm soát theo hướng ưu tiên nhóm khách hàng ít rủi ro.
Đây chính là biểu hiện rõ nét nhất của “thế lưỡng nan” chiến lược sẽ được phân tích sâu hơn ở điểm cuối: sự đánh đổi giữa an toàn hệ thống và hiệu quả kinh doanh.
3. Bức tường thép chất lượng tài sản: Giới hạn cứng 1% nợ xấu
Nếu sự thận trọng có một phần thưởng, thì đó chính là chất lượng tài sản - viên ngọc quý trên vương miện của Vietcombank. Khả năng quản trị rủi ro của ngân hàng này là một điểm sáng hiếm có, gần như “bất khả xâm phạm” ngay cả trong giai đoạn kinh tế suy thoái (2022-2024).
Báo cáo đã đưa ra những dữ kiện đáng kinh ngạc:
Tỷ lệ nợ xấu (NPL) được kiểm soát ổn định dưới ngưỡng 1% kể từ năm 2018. Báo cáo gọi đây là một “giới hạn cứng”, cho thấy một kỷ luật sắt đá trong quản trị rủi ro.
Tỷ lệ bao phủ nợ xấu (LLR) luôn dẫn đầu hệ thống, đạt 214% tính đến giữa năm 2025. Bộ đệm khổng lồ này lớn đến mức VCB là ngân hàng lớn duy nhất có thể duy trì khả năng bao phủ không chỉ toàn bộ nợ xấu (nhóm 3-5) mà còn cả nợ nhóm 2 (nợ cần chú ý) một cách bền vững kể từ năm 2018.
Điều này cho thấy một văn hóa quản trị rủi ro đã ăn sâu vào hoạt động, tạo ra một bộ đệm an toàn phi thường. Tuy nhiên, việc duy trì một pháo đài bất khả xâm phạm như vậy đòi hỏi một sự hy sinh, thể hiện rõ nhất qua các chỉ số tăng trưởng và hiệu quả hoạt động.
4. “Cửa ngõ” không thể thay thế của dòng vốn quốc tế
Vai trò của Vietcombank vượt xa một ngân hàng thương mại thông thường. Vị thế này được xây dựng trên nền tảng của sự tin cậy và ổn định - những giá trị được vun đắp từ DNA thận trọng và vai trò lịch sử là “ngân hàng mang trọng trách đối ngoại đầu tiên của Việt Nam”. VCB chính là cửa ngõ độc tôn kết nối nền kinh tế Việt Nam với dòng vốn toàn cầu.
Sự thống trị này được thể hiện qua:
Thị phần cho vay doanh nghiệp FDI có thời điểm đạt đỉnh 43% vào năm 2022.
Năng lực xử lý các giao dịch ngoại hối quy mô cực lớn, điển hình là thương vụ thoái vốn Nhà nước tại Sabeco trị giá 5 tỷ USD.
Vai trò đầu mối thu xếp vốn cho các đại dự án quốc gia, như việc thu xếp 1 tỷ USD cho dự án Sân bay Quốc tế Long Thành.
Vị thế đặc biệt này không chỉ mang lại nguồn thu bền vững từ phí và ngoại hối mà còn khẳng định vai trò chiến lược của VCB trong việc thu hút và quản lý dòng vốn quốc tế - một trụ cột sống còn cho tăng trưởng kinh tế của Việt Nam.
5. An toàn nhưng phải đánh đổi bằng thị phần
Cuối cùng, tất cả các điểm trên đều quy về một chủ đề xuyên suốt: thế lưỡng nan chiến lược sinh ra từ “quan điểm điều hành chuẩn mực và cẩn trọng” của Vietcombank. Sự thận trọng này vừa là tài sản lớn nhất, vừa là rào cản lớn nhất của ngân hàng.
Mặt tích cực: Chính sự cẩn trọng đã tạo nên bức tường thép về chất lượng tài sản và giúp VCB tích lũy nguồn lực vững chắc qua mọi biến động.
Mặt tiêu cực: Báo cáo chỉ ra rằng quan điểm này “ít nhiều ảnh hưởng đến tăng trưởng lợi nhuận” và là nguyên nhân khiến VCB “dần đánh mất thị phần tín dụng vào tay các NHTMCP trong 3 năm trở lại đây”.
Mặc dù quan điểm điều hành này ít nhiều ảnh hưởng đến tăng trưởng lợi nhuận cùng hiệu quả hoạt động so với mặt bằng chung trong những năm kinh tế khó khăn gần đây, nó đã giúp VCB dự trữ nguồn lực để củng cố nền tảng vốn đã vững chắc của mình, và sẵn sàng cho sự tăng tốc trong những năm tới...
Đây chính là sự đánh đổi cốt lõi của Vietcombank. Việc duy trì sự an toàn tuyệt đối phải trả giá bằng việc bỏ lỡ các cơ hội tăng trưởng nhanh hơn mà các đối thủ tư nhân sẵn sàng nắm bắt.
Kết luận: Ngã rẻ của người dẫn đầu
Vietcombank, do đó, không đơn thuần là một ngân hàng lớn; đó là một định chế tài chính được định hình bởi một sự đánh đổi căn bản. Sự ổn định như pháo đài, vai trò cửa ngõ cho vốn toàn cầu và chất lượng tài sản hoàn hảo đều là kết quả trực tiếp của một DNA cẩn trọng đã ăn sâu vào cốt lõi. Tuy nhiên, chính DNA này giờ đây lại đang đóng vai trò như một bộ điều tốc cho cỗ máy tăng trưởng, khiến ngân hàng chậm lại so với các đối thủ năng động hơn.
Trong bối cảnh ngành tài chính đang chuyển đổi số với tốc độ vũ bão, liệu sự thận trọng vốn là bản sắc của Vietcombank sẽ tiếp tục là tài sản quý giá, hay sẽ trở thành rào cản khiến ngân hàng bỏ lỡ những cơ hội đột phá trong tương lai?